Vertaling naar de praktijk

OAIS is al ruim 15 jaar de internationale standaard die we gebruiken als we het hebben over digitale duurzaamheid. De gemeenschappelijke taal helpt ons bij het communiceren over complexe problemen. OAIS is de beschrijving van een conceptueel model voor digitale duurzaamheid, geen reeks van voorschriften. Je moet het model dus naar je eigen omgeving vertalen. Hoe weet je of je de standaard goed interpreteert? Als de groep van experts het ergens over eens was, dan was het wel de behoefte aan praktijkvoorbeelden. In het Engels is daar een begin mee gemaakt via een wiki OAIS community. Deze NCDD-bijeenkomst zou wel eens de opmaat kunnen zijn voor een Nederlandse variant [daar wordt aan gewerkt].

OAIS in aluminiumfolie

De experts hadden vooraf hun visie op OAIS gegeven. Wat betekent OAIS voor hen? Dit werd met behulp van aluminiumfolie door iedereen in 2 minuten in een kunstige sculptuur samengevat. Men was het er vrijwel unaniem over eens dat de standaard een goede richtlijn was, goed in elkaar zit en zeker als leidraad bij de inrichting van zowel je organisatie als je systeem gebruikt kan worden. Kritiek komt vaak voort uit onkunde, omdat men stokt bij de beschrijving van het functionele model, of de teksten te letterlijk wil interpreteren. En niet verder leest in de standaard, terwijl het bijbehorende datamodel ook van belang is voor het begrip van de standaard. Er was een gedeeld pleidooi om meer aandacht te geven aan een klein, maar uitermate belangrijk stukje tekst in OAIS: de verantwoordelijkheden van het digitale archief (paragraaf 3.1. voor de kenners).

Voorbeelden gevraagd

Naast hun visie hadden de expert ook hun dilemma’s opgeschreven. Hier kwam vooral naar voren dat men vaak met de praktische vertaling worstelt. Omdat OAIS niet voorschrijft hoe het moet, kan er verschil van interpretatie zijn. Meer voorbeelden van collega’s hoe ze bepaalde richtlijnen naar de (vaak weerbarstige) praktijk vertalen, zou de digitale duurzaamheidscommunity enorm kunnen helpen.

AIP, Pre-Ingest, Designated Community en Access

Is het bijvoorbeeld zo dat een Archival Information Package dat is opgeslagen altijd ongewijzigd moet blijven, of mag men in de loop van de geschiedenis metadata toevoegen en wijzigen? Zou er niet een Pre-Ingest-functie moeten worden toegevoegd aan het OAIS model, omdat alle organisaties worstelen met het verschil tussen wat ze rechtstreeks aangeleverd krijgen en de tussenstappen die nodig zijn voordat het een Submission Information Package is (en dus weer past in het model)? En kunnen we hier dan een onderscheid maken tussen het moment waarop de organisatie de digitale objecten onder zijn hoede genomen heeft en het moment waarop de keuze nog gemaakt moet worden of het materiaal wel geaccepteerd wordt (met andere woorden zit “appraisal” in de pre-ingest of niet)? Het begrip Designated Community – feitelijk de mensen voor wie je het materiaal toegankelijk houdt – is redelijk vaag en ook de Access-functie kent in de praktijk veel meer haken en ogen dan nu in de OAIS standaard verwoord zijn. Via een buitengewoon democratische procedure (je schreef niet alleen op waar je wél maar ook waarover je persé niet wilde discussiëren) werden groepen samengesteld om een selectie van de stellingen nader uit te diepen en om te zetten in een scherp geformuleerde aanbeveling. Waarom dat dan?

Voorbereiding op de review

Wel, er is op dit moment een review proces gestart voor OAIS en dat is bij uitstek de gelegenheid voor de gebruikers van de OAIS-standaard om verbeteringen en wijzigingen voor te stellen. De standaard is oorspronkelijk in de jaren negentig opgesteld door en voor ruimtevaartdeskundigen. De variatie aan gebruikers is echter sindsdien toegenomen: archieven, bibliotheken, data centers, medici, universitaire repositories en ga zo maar door. Wil de standaard ook voor die gebruikers relevant blijven, dan zal die moeten mee veranderen als de wereld van de gebruikers verandert.

Vandaar dat er in internationaal verband een wiki is ingericht om praktische en theoretische kennis over OAIS te verzamelen. Praktijkvoorbeelden dus. Daarnaast kan deze inbreng, net als de resultaten van de NCDD-workshop, leiden tot aanbevelingen voor de nieuwe versie van de standaard. Iedereen kan deelnemen aan de discussie, zodat het proces transparant en open is. Uiteindelijke verzoeken tot aanpassingen dienen via het officiële kanaal ingediend te worden bij review.oais.info.

Maar voordat het tot een nieuwe versie van de standaard komt, duurt nog even omdat eerst alle officiële processen en inspraakrondes doorlopen moeten zijn, zodat de verwachting voor een nieuwe versie van OAIS nu rond 2020 ligt. Genoeg tijd om te discussiëren en te analyseren waar de knelpunten liggen en samen te werken aan een online kennisbron over OAIS in de praktijk – in het Engels of in het Nederlands (zie de nieuwe informatiepagina over OAIS van de NCDD).

Wordt vervolgd

Meer nieuws volgt binnenkort: de resultaten van deze NCDD-workshop brengen we in bij een OAIS-paneldiscussie op de iPRES Conferentie in Bern op 2 oktober. Wordt vervolgd!

Barbara Sierman

De OAIS standaard  is in de loop der jaren een cruciale leidraad in onze “digital preservation community” geworden.  Het is in ons belang dat deze standaard blijft aansluiten bij onze dagelijkse praktijk. Inmiddels weten we steeds beter hoe we duurzame toegankelijkheid tot onze digitale collecties moeten organiseren. Sluit de OAIS standaard nog wel aan bij deze ontwikkelingen?

Een wiki voor OAIS
Het idee voor deze wiki ontstond vorig jaar op de 4C/DPC Conference en is verder uitgewerkt door William Kilbride (DPC), Hervé L’Hours (UKDA), Paul Wheatley (DPC) en mijzelf (KB). Wat staat ons voor ogen?
Een plek voor discussie over OAIS en voor het delen van ervaringen. Voor iedereen die bezig is met digitale duurzaamheid in onze “community of practice”. De OAIS standaard mag dan algemeen bekend zijn, de toepassing ervan roept nogal eens vragen op en interpretatieverschillen leiden soms tot verwarring. Het delen van visies kan helpen de praktische invulling te realiseren. Voorbeelden en oplossingen van collega’s kunnen inspirerend werken in de eigen omgeving. Deze wiki wil een centrale plek worden waar iedereen terecht kan om OAIS gerelateerde kwesties te bediscussiëren. Op deze manier kunnen we de OAIS standaard levend houden en blijvend laten aansluiten op onze dagelijkse werkzaamheden.

ISO 5-jaar review in 2017
Er is nog een reden om nu over de relevantie van de OAIS standaard te discussiëren. In 2017 start het proces van de reguliere 5-jaarlijkse ISO review van de OAIS standaard. Dit geeft ons de kans wijzigingen op de standaard voor te stellen. Daarom hebben we de volledige OAIS standaard tekst op de wiki gezet, met een mogelijkheid om commentaar te geven en hierover onderling te discussiëren.
Wij willen deze bijdragen gebruiken om goed beslagen ten ijs te komen voor deze review. Op basis van het commentaar op OAIS, zal een commissie voorstellen voor aanpassingen in de ISO standaard doen. Daarnaast zullen we goed uitzoeken welke officiële kanalen bewandeld moeten worden om deze voorstellen bij ISO in te brengen.

Meedoen
Doe mee en help de OAIS standaard blijvend actueel te houden. Wat let je nog? Ga naar de wiki, registreer je en draag je steentje bij!

Within the KB, the OAIS model guides the design of the new digital repoitory, and is important to everyone involved in the long-term preservation of digital material – from acquisition to metadata and from IT to online access. The article will also appear in www.iwabase.nl

————————————————————————————-

Eindelijk is er een artikel in het Nederlands verschenen over het OAIS model. Barbara Sierman van de Koninklijke Bibliotheek, afdeling Onderzoek, schreef “Het OAIS-model, een leidraad voor duurzame toegankelijkheid” in het Handboek Informatiewetenschap, aflevering 62 van december 2012. De beschrijving gaat uit van de laatste versie van de standaard voor digitale duurzaamheid (2012) en beschrijft in heldere taal de belangrijkste concepten.

Het OAIS model is binnen de KB leidend bij het ontwerp van het nieuwe Digitaal Magazijn, en is van belang voor iedereen een rol speelt bij het duurzaam toegankelijk houden van digitaal materiaal. Van acquisitie tot metadatering en van IT tot online toegang. Het artikel verschijnt ook in www.iwabase.nl